سرطان سر و گردن چیست؟

سرطان سر و گردن چیست؟

اصطلاح "سرطان سر و گردن" مربوط به تومورهای گوناگونی است که در گلو، حنجره، بینی، سینوس ها و دهان پدیدار می شوند. سرطانی که در دهان بوجود می آید نیز می تواند به عنوان نوعی از سرطان سر و گردن بشمار آید. بیشتر سرطان های سر و گردن، سرطان یاخته های پولکی شکل نامیده می شوند چون در لایه سطحی منطقه درون سر و گردن آغاز می شود، جایی که یاخته ها مسطح و پولکی شکل هستند. سرطانی که منحصر به این لایه از یاخته ها باشد، سرطان واقع در محل نامیده می شود. هنگامی که یاخته های بدخیم به لایه های عمیق تر گسترش می یابند، سرطان یاخته های پولکی نامیده می شود.

هرساله تقریبا 52 هزار نفر مبتلا به سرطان سر و گردن می شوند. مردان دو برابر زنان دچار این سرطان می گردند. در آمریکا این نوع سرطان حدود 3 تا 5 درصد از همه انواع سرطان را دربر می گیرد. هرساله حدود 11 هزار نفر در اثر این بیماری می میرند. متاسفانه تعداد مبتلایان این نوع سرطان در 20 سال گذشته افزایش داشته است.

انواع سرطان سر و گردن

چندین نوع سرطان سر و گردن وجود دارد که بر حسب بخشی از بدن که سرطان در آن آغاز می گردد، گروه بندی می شود. چون عوامل ابتلاء به این سرطان و نیز تشخیص و درمان آن می تواند برحسب نوع آن تغییر کند، اطلاعات کامل هر نوع از این سرطان ها جداگانه بیان می شود.

سرطان حنجره : حنجره در بالای نای قرار دارد. حنجره به عنوان محفظه صوتی هم نامیده می شود، عضوی از بدن که در تنفس و نیز بلعیدن غذا سهیم است.

سرطان hypopharyngea : hypopharyngea پایین ترین بخش از گلو است که حنجره را دربرمی گیرد. این بخشی از گلو است که gullet نام دارد.

سرطان حفره بینی و سینوس های paranasal : در پشت بینی فضایی وجود دارد که هوا از آن به گلو می رود. این منطقه، حفره بینی نامیده می شود. مناطق پرشده از هوا که حفره بینی را دربرگرفته اند، سینوس های paranasal هستند.

سرطان nasopharyngeal : nasopharynx یک کانال عبور هواست که در پایین ترین بخش گلو و درست پشت بینی قرار دارد.

سرطان غدد بزاقی : غدد بزاقی تولید بزاق می کنند که برای خرد کردن غذا نقشی اساسی دارد.

سرطان دهان و Oropharyngeal : دهان و زبان هر دو در حفره دهانی قرار دارند. Oropharynx بخش میانی گلو است که از لوزه ها به بالای حنجره امتداد دارد.

 

عوامل ابتلاء به سرطان سر و گردن

عوامل ابتلاء به سرطان سر و گردن کدامند؟

به مانند بسیاری از انواع سرطان، احتمال ابتلاء به سرطان سر و گردن نیز ممکنست با برخی از رفتارها و همچنین عوامل محیطی افزایش یابد، از قبیل سیگار کشیدن یا قرار گرفتن در معرض مواد سرطان زا.

عوامل ابتلاء به سرطان سر و گردن به موقعیت و نوع سرطان نیز بستگی دارد.

عوامل مشترک ابتلاء به سرطان سر و گردن

دخانیات یک عامل ابتلاء به همه انواع سرطان های سر و گردن می باشد. گزارش شده است که 85 درصد از افراد مبتلاء به سرطان سر و گردن، سابقه مصرف دخانیات و به ویژه سیگار دارند. جویدن تنباکو نیز احتمال ابتلاء به سرطان حفره دهانی را افزایش می دهد.

مردان سه برابر زنان احتمال دچار شدن به این سرطان را دارند.

دیگر عوامل ابتلاء به سرطان سر و گردن که در مورد بیشتر انواع این سرطان مشترکند، اینها هستند :

مصرف الکل

سوء تغذیه و کمبود ویتامین ها

عفونت papillomavirus انسانی (HPV)

قرار گرفتن در معرض پرتو درمانی به ویژه در ناحیه سر یا گردن

عوامل خاص ابتلاء به سرطان سر و گردن

عوامل خاصی ممکنست فقط به عنوان عامل ابتلاء به سرطان سر و گردن و نه سرطان های دیگر باشد. برخی از این عوامل اینها هستند :

ویروس Epstein-Barr (EBV) به عنوان ایجاد ‘mono” در افراد بزرگسال جوان شناخته شده است که ممکنست با ایجاد برخی از سرطان های خاص از جمله nasopharyngeal مرتبط باشد.

سندورم های ژنتیکی ارثی، کم خونی Fanconi و Dyskeratosis congenita ممکنست احتمال ایجاد سرطان های دهان و گلو را در افراد جوان افزایش دهد.

قرار گرفتن در معرض نور آفتاب ممکنست احتمال ابتلاء به سرطان لب و دهان را افزایش دهد.

توجه: هر چیزی که احتمال ابتلاء به یک بیماری را افزایش می دهد، عاملی برای احتمال ابتلاء نامیده می شود. دارا بودن عوامل احتمال ابتلاء به سرطان بدین معنی نیست که شما حتما دچار این بیماری خواهید شد و نداشتن این عوامل بدان معنی نیست که شما به هیچ وجه دچار این بیماری نخواهید شد. اگر فکر می کنید که احتمال ابتلاء به این بیماری را دارید، آن را با پزشک خودتان در میان بگذارید.

 

نشانه ها و علائم سرطان سر و گردن

نشانه های سرطان سر و گردن کدامند؟

گوش ها و گلو، بیشترین بخش هایی از بدن هستند که تحت تاثیر سرطان سر و گردن قرار می گیرند. نشانه های بیماری ممکنست بستگی به محلی داشته باشند که سرطان در آن بوجود آمده باشد و نیز به چگونگی گسترش بیماری مرتبط باشند.

مثلا تومورها در حنجره یا حلقوم ممکنست به عنوان یک توده در گلو احساس شوند. سرطان دهان ممکنست زخم هایی را در دهان پدید آورد و یا فک را متورم کند.

علاوه بر علائم فیزیکی سرطان سر و گردن مانند تومورها، این سرطان ها اغلب نشانه هایی را سبب می شوند که مشابه با نشانه های مربوط به مشکلات ساده تر از قبیل سرماخوردگی معمولی می باشد. تغییرات در صدا، سردردها، زخم در گلو و یا سرفه ممکنست نشانه هایی از سرطان های گلو باشد. درد در گوش ها نیز می تواند همراه با برخی سرطان های خاص سر و گردن باشد.

تعدادی از نشانه های مشترک سرطان سر و گردن اینها هستند :

وجود توده ای در بینی، گردن یا گلو

التهاب مداوم گلو

مشکل در بلعیدن

کاهش وزن غیرمنتظره

سرفه های مداوم

تغییر در صدا یا گرفتگی سینه

درد گوش یا مشکل در شنیدن صدا

سردرد

توجه : احتمال دارد که این نشانه ها در اثر شرایط دیگری جز سرطان از قبیل عفونت یا دیگر بیماری ها باشد. بهتر است که برای تشخیص دقیق، با یک متخصص مشورت کنید.

مفهوم نشانه های سرطان سر و گردن

ممکنست بسیاری از سرطان های سر و گردن در ابتدا به گونه ای بی خطر پدیدار شوند. اما بر خلاف سرماخوردگی معمولی، نشانه ها با گذشت زمان برطرف نمی شوند. اگر گلودرد یا سرفه هایی دارید که بیش از چند هفته به درازا کشیده است، باید به پزشک مراجعه کنید.

 

تشخیص سرطان سر و گردن

یافتن طرح درمانی مناسب

تست های زیر اغلب نخستین گام ها برای تشخیص سرطان سر و گردن می باشد :

سوابق پزشکی و معاینه بدنی : معمولا معاینه کلی بدن، نخستین گام در تشخیص سرطان دهان می باشد. پزشک پرسش هایی در باره نشانه هایی که دارید می پرسد، اینکه آیا هیچ کدام از عوامل ابتلاء به سرطان را در خود سراغ دارید و نیز پرسش هایی در مورد دیگر شرایط پزشکی شما می پرسد. ممکنست پزشک درخلال معاینه بدنی، علائمی از سرطان سر و گردن بیابد و یا حالت- پیش سرطانی را ببیند. شاید این علائم شامل موارد غیر طبیعی در سر، صورت و یا گردن یا مشکلاتی در مورد اعصاب صورت و دهان باشد. پزشک همچنین درون دهان را نیز از بابت علائم سرطان دهان بررسی خواهد کرد.

اگر پزشک احتمال سرطان را بدهد، شما را پیش یک متخصص می فرستد تا تست های اضافی انجام دهد. بهتر است که این متخصص، یک جراح صورت یا جراح سر و گردن باشد که معمولا به متخصص گوش و حلق و بینی ارجاع می شود.

معاینه کامل سر و گردن

متخصص با دقت تمامی سر و گردن شما را معاینه خواهد کرد تا علائم سرطان را بررسی کند، این معاینه شامل غدد لنفاوی گردن نیز می شود.

این معاینه ممکنست شامل استفاده از آینه نیز بشود تا پزشک بتواند بخش هایی از گردن را که بسادگی دیده نمی شوند را ببیند. دیگر روش هایی که ممکنست به مشخص کردن سرطان سر و گردن کمک کند، شامل این موارد می شود :

Pharyngoscopy و Laryngoscopy : پزشک ممکنست آینه های کوچکی را در پشت دهان قرار دهد تا گلو، بن زبان و حنجره را بخوبی معاینه کند.

آندوسکوپی : می توان یک اسکوپ فیبر نوری را که از یک لوله قابل انعطاف نورانی و باریک استفاده می کند، در درون دهان یا بینی قرار داد تا پزشک بتواند بخش هایی دور از دید از قبیل حنجره و پشت بینی را معاینه کند.

Panendoscopy : اگر پزشک انتظار وجود سرطان را داشته باشد، احتمال دارد که معاینه کامل تری از سر و گردن انجام دهد. در این معاینه، بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار می گیرد تا همه بدن از نظر سرطان بررسی شود. از آندوسکوپ ها برای دیدن گلو، حنجره، نای و برونش استفاده می شود. اگر توموری دیده شود، پزشک نمونه هایی از آن برمی دارد تا بتواند آن را در زیر میکروسکوپ بررسی کند.

biopsy : فقط با biopsy می توان سرطان سر و گردن را بطور دقیق تشخیص داد. نمونه ای از بافت یا یاخته ها برای انجام biopsy مورد نیاز است که باید آن را پیش از آغاز درمان انجام داد. انواع biopsy هایی که معمولا برای تشخیص سرطان های دهان مورد استفاده قرار می گیرد، عبارتند از :

Biopsy از نوع Incisional : تکه کوچکی از بافت از بخش غیرطبیعی بریده می شود. اگر منطقه غیرطبیعی بسادگی دردسترس باشد، نمونه ای از آن در مطب پزشک برداشته می شود. اگر تومور در عمق دهان و گلو باشد، ممکنست نیاز باشد که برداشتن تومور در اتاق عمل و همراه با بیهوشی باشد تا از درد کشیدن بیمار جلوگیری شود.

استفاده از سوزن ظریف (FNA) : یک سوزن بسیار ظریف که به سرنگی متصل است، برای استخراج یاخته ها از تومور یا توده مورد نظر استفاده می شود. این روش را به ویژه می توان برای مواردی بکار برد که سرطان در چندین بخش وجود دارد.

تصویربرداری از سرطان سر و گردن

اگر تشخیص سرطان سر و گردن داده شود، تصویربرداری های گوناگونی وجود دارد که می تواند به تعیین وسعت بیماری کمک کند. اگر پس از انجام biopsy موارد مبهمی باقی بماند، می توان از یک تست تصویربرداری کمک گرفت که معلوم شود آیا سرطان وجود دارد یا نه. انواع تست های تصویرداری که معمولا برای تشخیص سرطان سر و گردن استفاده می شود، اینها هستند :

عکس برداری با پرتو ایکس از سینه : می توان یک عکس برداری با پرتو ایکس انجام داد که معلوم شود آیا سرطان به شش ها سرایت کرده است یا نه. سرطان تا پیش از مراحل پیشرفته، در شش ها وجود نخواهد داشت. معمولا عکس برداری با پرتو ایکس یک روش سرپایی است و نیازی نیست که شما برای انجام آن در بیمارستان بستری شوید. اگر نتیجه تست غیرطبیعی باشد، تست های بیشتری انجام خواهد شد.

سی تی اسکن (تصویرداری کامپیوتری) : با سی تی اسکن می توان اطلاعاتی در باره سایز، شکل و موقعیت هر نوع توموری فراهم کرد و نیز می توان با این کار، غدد لنفاوی بزرگ شده ای را که ممکنست دارای یاخته های سرطانی باشند، مشخص کرد.

تصویربرداری با کمک تشدید مغناطیسی (MRI) : از MRI می توان برای بررسی سرطان سر و گردن استفاده کرد.

اسکن با کمک انتشار پوزیترون (PET) : در مورد بیمارانی که سرطان سر و گردن در آنها تشخیص داده می شود، ممکنست یک عمل PET برای آنها مفید باشد که بررسی شود آیا سرطان به غدد لنفاوی سرایت کرده است یا نه و نیز تعیین اینکه سرطان چه هنگام برای نخستین بار در در غدد لنفاوی پدیدار می شود و یا اینکه کل بدن از بابت یاخته های سرطانی بررسی شود.

بلعیدن باریوم : همان گونه که به عنوان "سری های GI از بالا" شناخته شده است، بلعیدن باریوم، نوشیدن یک نوشیدنی شکلاتی ساخته شده بر پایه باریوم می باشد که به یاخته های سرطانی در مری و بخش بالایی سیستم گوارشی این امکان را می دهد که در عکس برداری با پرتو ایکس دیده شوند. تصویربرداری برای سرطان سر و گردن می تواند بیماری های مرتبط با عمل بلع را نیز نشان دهد.

 

مرحله بندی سرطان سر و گردن

مرحله بندی سیستمی است که وسعت سرطان را در بدن نشان می دهد. پزشکان از تست های گوناگونی برای تشخیص سرطان سر و گردن استفاده می کنند که بستگی به مرحله پیشرفت سرطان در بدن دارد.

سیستم TNM

مرحله بندی سرطان، فرآیندی است که از آن برای تعیین میزان گسترش سرطان در بدن استفاده می شود.

مراحل سرطان سر و گردن براساس نتایج معاینات بدنی، آندوسکوپی های، biopsy ها و تصویربرداری ها (سی تی اسکن، MRI، عکس برداری با پرتو ایکس و اسکن های PET ) می باشد.

سیستم مرحله بندی TNM سرطان، برای ارزیابی سه عامل مقدماتی استفاده می کند: T، N و M :

T به سایز تومور اولیه مربوط می شود و اینکه سرطان به کدام یک از بافت های حفره دهانی سرایت کرده است.

N دخیل شدن غدد لنفاوی مجاور تومور اولیه را نشان می دهد. غدد لنفاوی کوچک هستند و شکلی شبیه دانه لوبیا دارند و بخشی از سیستم ایمنی بدن می باشند که کلید مبارزه با بیماری ها هستند و معمولا یکی از نخستین بخش هایی از بدن هستند که سرطان به آنها سرایت می کند.

M نشان می دهد که آیا سرطان به دیگر مناطق بدن سرایت کرده است یا نه. بیشترین بخش هایی که توسط سرطان دهان آسیب می بینند، شش ها و سپس کبد و استخوان ها می باشند.

درخلال فرآیند مرحله بندی سرطان سر و گردن، پزشک مقادیر T، N و M را در زیر میکروسکوپ تعیین می کند. سابقه پزشکی شما، سابقه خانوادگی و دیگر عوامل موثر در تهیه طرح درمانی مناسب برای شما، تهیه خواهد شد.

درمان سرطان سر و گردن

جراحی سرطان سر و گردن

در برخی از مراکز درمان سرطان، جراحی اغلب نخستین گزینه درمانی برای سرطان سر و گردن است. ممکنست که برخی از بیماران فقط با جراحی درمان شوند و برخی دیگر با ترکیبی از جراحی به همراه دیگر معالجات از قبیل پرتو درمانی و یا شیمی درمانی مداوا شوند.

پزشک با بیمار کار می کند تا مطمئن شود معالجاتی که بر روی او انجام می شود، بهترین نتیجه را دارد. به مانند معالجات همه سرطان ها، معالجات سرطان سر و گردن نیز می تواند عوارض جانبی داشته باشد.

همچنین از جراحی برای بیمارانی که سرطان پیشرفته دارند و یا بیماری آنها عودت کرده است، استفاده می شود که این اغلب با پرتو درمانی، شیمی درمانی و یا درمان هدفمند همراه است.

روش های جراحی سرطان سر و گردن

براساس نوع سرطان و مرحله پیشرفت آن در بدن، ممکنست که پزشک یک یا چند مورد از روش های زیر را توصیه کند :

• جراحی برای سرطان حنجره

• جراحی برای سرطان حلق

• جراحی برای سرطان دهان

پرتو درمانی سرطان سر و گردن

در شیمی درمانی از انرژی تابشی برای نابود کردن یاخته های سرطانی، کوچک کردن تومورها و رهایی از علائم بیماری استفاده می شود. از معالجات پرتو درمانی برای نابودی تومورها همراه با دیگر معالجات موثر سرطان سر و گردن استفاده می شود، معالجاتی مانند جراحی و شیمی درمانی تا بتوان از رشد یاخته های سرطانی جلوگیری کرد.

دوزهای بالای پرتوها را به یاخته های سرطانی سر و گردن می تابانند. این معالجات، خطر عوارض جانبی مرتبط با درمان سرطان سر و گردن را به حداقل می رساند.

شیمی درمانی سرطان سر و گردن

معالجات شیمی درمانی سرطان سر و گردن معمولا برای بیمارانی انجام می شود که سرطان آنها به استخوان یا جای دیگری از بدن سرایت کرده است.

از شیمی درمانی می توان به چند روش برای درمان سرطان سر و گردن استفاده کرد :

• سرطان در مراحل پیشرفته: می توان شیمی درمانی را با پرتو درمانی ترکیب کرد تا تومورهایی را که در مراحل پیشرفته تری هستند، مداوا کرد. این شیوه chemoradiation نامیده می شود و می تواند با پرهیز از عمل جراحی و نیز حفظ توانایی های سخن گفتن به بیمار کمک کند.

• پس از جراحی: با شیمی درمانی می توان هرگونه یاخته های باقیمانده پس از جراحی سرطان سر و گردن را برداشت. این شیوه درمان کمکی نام دارد و می تواند در کاهش خطر عودت سرطان کمک کند.

• کاهش علائم بیماری: گاهی یک تومور برای اینکه بطور کامل برداشته شود، خیلی بزرگ است و پرتو درمانی می تواند رشد یاخته های سرطانی را کنترل کند. هنگامی که این موضوع رخ می دهد، شیمی درمانی را می توان برای کاهش شدت علائم ایجاد شده توسط سرطان استفاده کرد.

درمان هدفمند سرطان سر و گردن

معالجات دارویی هدفمند با جلوگیری از تقسیم یا با نابود کردن مستقیم یاخته ها از رشد و گسترش آنها جلوگیری می کند. برخلاف شیمی درمانی که بر همه یاخته های بدن اثر می گذارد، داروهای هدفمند، یاخته های سرطانی را محصور یا نابود می کند ولی یاخته های سالم بیشتری را حفظ می کند و همچنین عوارض جانبی را کم می کند و آسایش بیشتری را برای بیمار فراهم می سازد.

یک هدف بالقوه در سرطان سر و گردن، گیرنده زائده های پوست بیرونی یا EGFR می باشد. ممکنست که پزشک، استفاده از داروی با هدف گیری EGFR را پیشنهاد کند که در ترکیب با شیمی درمانی و یا پرتو درمانی سرطان سر و گردن بکار رود، مانند سرطان حنجره یا حلق. اگر سرطان، واکنش به پرتو درمانی و شیمی درمانی را متوقف کرده باشد، داروی با هدف گیری EGFR را می توان برای کنترل بیماری بکار برد.
برگرفته از سایت مهندسان سرطان ایران
http://www.sarataan.com/ تاریخ درج: 1395/07/06

جدیدترین ها